PREFIX & SUFFIX
/ उपसर्ग व प्रत्यय / उपसर्ग व प्रत्यय / سابقہ و لاحقہ

Spoken English — Grammar Reference with Multilingual Translation

ENGLISH मराठी हिन्दी اردو
Blue = Marathi / मराठी
Red = Hindi / हिन्दी
Green = Urdu / اردو

PART 1 — The Prefix / उपसर्ग / सابقہ

What is a Prefix? / उपसर्ग म्हणजे काय? / سابقہ کیا ہے؟

A Prefix is a letter or letters added before a word to change its meaning. We can also form opposites using prefixes like un–, im–, in–, dis–.

🔵 उपसर्ग म्हणजे शब्दाच्या आधी जोडली जाणारी अक्षरे जी त्याचा अर्थ बदलतात. un–, im–, in–, dis– सारखे उपसर्ग लावून विरुद्धार्थी शब्द बनवता येतात.

🔴 उपसर्ग वह अक्षर या अक्षर-समूह है जो किसी शब्द के आगे लगाया जाता है। un–, im–, in–, dis– जैसे उपसर्गों से विलोम शब्द बनाए जाते हैं।

🟢 سابقہ وہ حرف یا حروف ہیں جو کسی لفظ کے شروع میں لگائے جاتے ہیں۔ un–, im–, in–, dis– سے متضاد الفاظ بنتے ہیں۔

Structure / रचना:

un–kind
im–pure
in–correct
dis–agree

Examples / उदाहरणे:

kind→unkind
🔵 दयाळू → निर्दय🔴 दयालु → निर्दय🟢 مہربان ← بے رحم
pure→impure
🔵 शुद्ध → अशुद्ध🔴 शुद्ध → अशुद्ध🟢 خالص ← ناخالص
correct→incorrect
🔵 बरोबर → चुकीचे🔴 सही → गलत🟢 درست ← غلط
agree→disagree
🔵 सहमत → असहमत🔴 सहमत → असहमत🟢 اتفاق ← اختلاف

🔤 Prefix: UN–

The prefix un– means "not" or "opposite of".

🔵 उपसर्ग un– चा अर्थ "नाही" किंवा "विरुद्ध" असा होतो.

🔴 उपसर्ग un– का अर्थ "नहीं" या "विपरीत" होता है।

🟢 سابقہ un– کا مطلب "نہیں" یا "مخالف" ہے۔

friendly→unfriendly
🔵 मैत्रीपूर्ण → असभ्य🔴 मित्रवत → अमित्रवत🟢 دوستانہ ← غیر دوستانہ
tidy→untidy
🔵 टापटीप → अस्वच्छ🔴 साफ-सुथरा → गंदा🟢 صاف ← گندا
sure→unsure
🔵 खात्री → अनिश्चित🔴 निश्चित → अनिश्चित🟢 یقینی ← غیر یقینی
even→uneven
🔵 सम → विषम🔴 सम → विषम🟢 برابر ← ناہموار
equal→unequal
🔵 समान → असमान🔴 समान → असमान🟢 برابر ← غیر مساوی

🔤 Prefix: IN–

The prefix in– means "not" or "without".

🔵 उपसर्ग in– चा अर्थ "नाही" किंवा "शिवाय" असा होतो.

🔴 उपसर्ग in– का अर्थ "नहीं" या "बिना" होता है।

🟢 سابقہ in– کا مطلب "نہیں" یا "بغیر" ہے۔

direct→indirect
🔵 थेट → अप्रत्यक्ष🔴 सीधा → अप्रत्यक्ष🟢 سیدھا ← بالواسطہ
justice→injustice
🔵 न्याय → अन्याय🔴 न्याय → अन्याय🟢 انصاف ← ناانصافی
visible→invisible
🔵 दृश्यमान → अदृश्य🔴 दिखाई देना → अदृश्य🟢 نظر آنے والا ← پوشیدہ
complete→incomplete
🔵 पूर्ण → अपूर्ण🔴 पूर्ण → अपूर्ण🟢 مکمل ← نامکمل
definite→indefinite
🔵 निश्चित → अनिश्चित🔴 निश्चित → अनिश्चित🟢 یقینی ← غیر یقینی

🔤 Prefix: IM–

The prefix im– means "not" — used before words starting with m or p.

🔵 उपसर्ग im– चा अर्थ "नाही" — m किंवा p ने सुरू होणाऱ्या शब्दांपूर्वी वापरतात.

🔴 उपसर्ग im– का अर्थ "नहीं" — m या p से शुरू होने वाले शब्दों से पहले।

🟢 سابقہ im– کا مطلب "نہیں" — m یا p سے شروع الفاظ سے پہلے۔

modest→immodest
🔵 नम्र → उद्धट🔴 विनम्र → बेशर्म🟢 شرمیلا ← بے شرم
patient→impatient
🔵 संयमी → अधीर🔴 धैर्यवान → अधीर🟢 صبور ← بے صبر
moral→immoral
🔵 नैतिक → अनैतिक🔴 नैतिक → अनैतिक🟢 اخلاقی ← غیر اخلاقی
perfect→imperfect
🔵 परिपूर्ण → दोषपूर्ण🔴 परिपूर्ण → अपरिपूर्ण🟢 کامل ← ناقص
possible→impossible
🔵 शक्य → अशक्य🔴 संभव → असंभव🟢 ممکن ← ناممکن

🔤 Prefix: DIS–

The prefix dis– means "not", "opposite" or "away".

🔵 उपसर्ग dis– चा अर्थ "नाही", "विरुद्ध" किंवा "दूर" असा होतो.

🔴 उपसर्ग dis– का अर्थ "नहीं", "विपरीत" या "दूर" होता है।

🟢 سابقہ dis– کا مطلب "نہیں"، "مخالف" یا "دور" ہے۔

appear→disappear
🔵 दिसणे → नाहीसे होणे🔴 दिखना → गायब होना🟢 نظر آنا ← غائب ہونا
honest→dishonest
🔵 प्रामाणिक → अप्रामाणिक🔴 ईमानदार → बेईमान🟢 ایماندار ← بے ایمان
trust→distrust
🔵 विश्वास → अविश्वास🔴 विश्वास → अविश्वास🟢 اعتماد ← بے اعتمادی
obedient→disobedient
🔵 आज्ञाधारक → आज्ञाभंग करणारा🔴 आज्ञाकारी → अवज्ञाकारी🟢 فرمانبردار ← نافرمان
connect→disconnect
🔵 जोडणे → तोडणे🔴 जोड़ना → तोड़ना🟢 جوڑنا ← کاٹنا

PART 2 — The Suffix / प्रत्यय / لاحقہ

What is a Suffix? / प्रत्यय म्हणजे काय? / لاحقہ کیا ہے؟

A Suffix is a letter or letters added after a word to give it a different meaning. Suffixes like –ful and –less are added at the end of words to form adjectives.

🔵 प्रत्यय म्हणजे शब्दाच्या शेवटी जोडले जाणारे अक्षर जे त्याचा अर्थ बदलते. –ful आणि –less सारखे प्रत्यय जोडून विशेषण बनवतात.

🔴 प्रत्यय वह अक्षर या अक्षर-समूह है जो किसी शब्द के अंत में लगाया जाता है। –ful और –less जैसे प्रत्ययों से विशेषण बनते हैं।

🟢 لاحقہ وہ حرف یا حروف ہیں جو کسی لفظ کے آخر میں لگائے جاتے ہیں۔ –ful اور –less لگانے سے صفات بنتی ہیں۔

Suffix Structure / रचना:

care–ful
grace–ful
beauti–ful
fear–less
sleep–less

Examples with Meaning / उदाहरणे / مثالیں:

care→careful
🔵 काळजी → काळजीपूर्वक🔴 सावधान → सावधानीपूर्ण🟢 احتیاط ← محتاط
grace→graceful
🔵 सौंदर्य → सुडौल🔴 अनुग्रह → सुंदर🟢 خوبصورتی ← باوقار
beauty→beautiful
🔵 सौंदर्य → सुंदर🔴 सौंदर्य → सुंदर🟢 خوبصورتی ← خوبصورت
fear→fearless
🔵 भीती → निर्भय🔴 डर → निडर🟢 خوف ← بے خوف
sleep→sleepless
🔵 झोप → निद्राहीन🔴 नींद → नींदहीन🟢 نیند ← بے نیند

Suffix Exercise / प्रत्यय सराव / لاحقہ مشق

✏️ Add a suffix (–ful or –less) to form the correct adjective

A _______ painting (colour)
colourful colour + –ful
🔵 एक रंगीबेरंगी चित्र 🔴 एक रंगीन पेंटिंग 🟢 ایک رنگین تصویر
A _______ wound (pain)
painful pain + –ful
🔵 एक वेदनादायक जखम 🔴 एक दर्दनाक घाव 🟢 ایک تکلیف دہ زخم
A _______ boy (care)
careless care + –less
🔵 एक निष्काळजी मुलगा 🔴 एक लापरवाह लड़का 🟢 ایک لاپرواہ لڑکا
A _______ girl (fear)
fearless fear + –less
🔵 एक निर्भय मुलगी 🔴 एक निडर लड़की 🟢 ایک بے خوف لڑکی

📌 –ful vs –less

–ful = full of / having (e.g. careful = full of care)  |  –less = without (e.g. careless = without care)

🔵 –ful = भरलेले / असलेले  |  –less = शिवाय / नसलेले

🔴 –ful = से भरपूर / युक्त  |  –less = बिना / रहित

🟢 –ful = بھرپور / سے بھرا  |  –less = بغیر / سے خالی